Η πρόσφατη είδηση από τους δρόμους της Αττικής προκάλεσε μια ευχάριστη έκπληξη: Μέσα σε μόλις τέσσερις ημέρες, η Ελληνική Αστυνομία διενήργησε πάνω από 21.000 ελέγχους αλκοτέστ. Το γεγονός ότι πάνω από 5.000 οδηγοί ημερησίως φύσηξαν και τα αποτελέσματα ήταν εξαιρετικά ικανοποιητικά, μαρτυρά κάτι βαθύτερο από μια απλή επιτυχία της Τροχαίας· δείχνει μια κοινωνία που αρχίζει επιτέλους να ωριμάζει.
Ωστόσο, αυτή η συσκευή που σήμερα θεωρούμε δεδομένη, έχει πίσω της μια ιστορία γεμάτη πειραματισμούς, αμήχανες στιγμές και επιστημονικά άλματα.
Όταν ο έλεγχος ήταν... θέατρο
Πριν από έναν αιώνα, αν ένας αστυνομικός υποπτευόταν ότι ήσουν μεθυσμένος, δεν υπήρχε ψηφιακή ένδειξη. Η διαδικασία θύμιζε περισσότερο οντισιόν για τσίρκο παρά νομική διαδικασία. Οι οδηγοί έπρεπε να περπατήσουν πάνω σε μια γραμμή στο πεζοδρόμιο, να σταθούν στο ένα πόδι με τα χέρια τεντωμένα ή να αγγίξουν τη μύτη τους με τα μάτια κλειστά.
Η πρώτη ιστορική σύλληψη καταγράφηκε το μακρινό 1897 στο Λονδίνο. Ένας 25χρονος ταξιτζής, ο George Smith, έγινε ο πρώτος άνθρωπος στον κόσμο που συνελήφθη για οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, αφού έχασε τον έλεγχο του οχήματός του και προσέκρουσε σε ένα κτίριο. Η ποινή του; Μόλις 25 σελίνια. Το μήνυμα όμως είχε σταλεί: το αλκοόλ στο τιμόνι ήταν δημόσιος κίνδυνος.
Από το Drunkometer στο Breathalyzer
Η επιστήμη μπήκε στο παιχνίδι το 1931 στις ΗΠΑ. Ο βιοχημικός Rolla Harger εφηύρε το "Drunkometer". Ήταν μια ογκώδης συσκευή που έμοιαζε με εργαστηριακό πείραμα. Ο οδηγός φυσούσε σε ένα μπαλόνι και ο αέρας στη συνέχεια περνούσε μέσα από ένα χημικό διάλυμα. Αν το υγρό άλλαζε χρώμα, η μέθη ήταν… πιστοποιημένη.
Η πραγματική επανάσταση όμως ήρθε το 1954 από τον Robert Borkenstein, έναν πρώην αστυνομικό και καθηγητή, ο οποίος δημιούργησε το Breathalyzer. Ήταν η πρώτη φορητή και ακριβής συσκευή που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εύκολα στον δρόμο. Η Μεγάλη Βρετανία έκανε το επόμενο μεγάλο βήμα το 1967, θεσπίζοντας νόμιμα όρια. Τα αποτελέσματα ήταν σοκαριστικά θετικά: Μέσα σε έναν χρόνο, οι θάνατοι στους δρόμους μειώθηκαν κατά 1.000. Το αλκοτέστ δεν ήταν πια ένας «έλεγχος των αρχών», αλλά ένας μηχανισμός επιβίωσης.
Το μέλλον: Αόρατοι φρουροί και βιομετρικά δεδομένα
Σήμερα, η τεχνολογία ετοιμάζεται να κάνει το αλκοτέστ «αόρατο». Στις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, συζητείται έντονα η ενσωμάτωση συστημάτων DADSS (Driver Alcohol Detection System for Safety). Πρόκειται για αισθητήρες στο τιμόνι ή στο κουμπί εκκίνησης που θα «διαβάζουν» το επίπεδο αλκοόλ από τον ιδρώτα του δέρματος ή την αναπνοή του οδηγού παθητικά. Αν το σύστημα ανιχνεύσει αλκοόλ πάνω από το όριο, το αυτοκίνητο απλώς δεν θα ξεκινά.
Στη Γαλλία, εδώ και χρόνια είναι υποχρεωτικό για πολλούς οδηγούς να φέρουν στο όχημα το δικό τους ατομικό αλκοτέστ, ενώ στη Σκανδιναβία, τα «Alcolocks» (αλκοολόκλειδα) είναι ήδη καθημερινότητα για επαγγελματίες οδηγούς λεωφορείων και φορτηγών. Το μέλλον περιλαμβάνει ακόμα και smartwatches που θα ειδοποιούν τον χρήστη μέσω εφαρμογής ότι δεν πρέπει να οδηγήσει, πριν καν πλησιάσει το όχημά του.
Τα περίεργα και τα ευτράπελα της «βαριάς» αναπνοής
Στην πορεία αυτών των δεκαετιών, η ανθρώπινη εφευρετικότητα για την αποφυγή του προστίμου έχει γράψει ιστορία.
Ο μύθος του χαλκού: Υπήρχε μια παλιά θεωρία ότι αν έχεις ένα χάλκινο κέρμα κάτω από τη γλώσσα σου, «μπερδεύεις» το μηχάνημα. Φυσικά, η επιστήμη το κατέρριψε πανηγυρικά, αφού το αλκοτέστ μετράει τον αέρα από τους πνεύμονες και όχι το στόμα.
Το «αλκοτέστ» με τα βελάκια: Σε παλιές αγγλικές παμπ, πριν την έλευση των συσκευών, οι θαμώνες έπαιζαν βελάκια. Αν αστοχούσαν τρεις συνεχόμενες φορές, ο ιδιοκτήτης τους έπαιρνε τα κλειδιά.
Η δικαιολογία του... στοματικού διαλύματος: Πολλοί οδηγοί παγκοσμίως προσπάθησαν να γλιτώσουν ισχυριζόμενοι ότι μόλις χρησιμοποίησαν στοματικό διάλυμα με οινόπνευμα. Ενώ μπορεί να επηρεάσει μια στιγμιαία μέτρηση, ο δεύτερος έλεγχος μετά από 15 λεπτά λέει πάντα την αλήθεια.
Τα 21.000 αλκοτέστ στην Αττική δεν είναι απλώς ένας αριθμός σε μια έκθεση της αστυνομίας. Είναι η απόδειξη ότι η οδική ασφάλεια κερδίζεται με την πρόληψη και την τεχνολογία. Από τις αδέξιες δοκιμασίες ισορροπίας του 1900 στους αισθητήρες τελευταίας γενιάς, ο στόχος παραμένει ένας: Να γυρίζουμε όλοι σπίτι μας με ασφάλεια. Η συσκευή αλκοτέστ, τελικά, δεν είναι ο εχθρός του οδηγού, αλλά ο φύλακας άγγελός του.